MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO KỸ NĂNG TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG ÂM NHẠC NGOẠI KHOÁ TRONG CÁC TRƯỜNG PHỔ THÔNG
21/10/2013
Thạc sĩ. Trần Văn Minh             Trưởng khoa Âm nhạc - Trường CĐSP Trung ương

         Trong các trường phổ thông hoạt động âm nhạc ngoại khoá chiếm một vị trí quan trọng trong các hoạt động chung của nhà trường. Nhờ tính chất phong trào cộng đồng, đơn giản, dễ tham gia mà hoạt động ngoại khoá đã thu hút được mọi lứa tuổi, đặc biệt là đối tượng học sinh phổ thông.
Giữa giờ học các môn văn hoá khoa học tự nhiên, xã hội căng thẳng, học sinh được múa, hát, vui chơi đó là điều kiện tốt nhất cho các em được thư giãn, lấy lại sự cân bằng về tâm lý để tiếp thu tốt hơn trong các giờ học tiếp theo, ngoài ý nghĩa trên, hoạt động âm nhạc ngoại khoá còn góp phần tích cực giúp học sinh ôn luyện, củng cố những kiến thức, kĩ năng âm nhạc đã học ở các giờ chính khoá. Hơn nữa, trong nhà trường, ở mọi cấp học, hoạt động âm nhạc ngoại khoá là cơ sở để duy trì phong trào văn hoá văn nghệ, xây dựng những hình thức sinh hoạt tập thể lành mạnh, tạo không khí vui tươi, phấn khởi.. Học sinh được tham gia vào các chương trình hoạt động như vậy, với các em còn nhút nhát, thiếu tự tin sẽ thêm lạc quan, mạnh dạn hơn trong mọi hoạt động, hoà nhập trong cộng đồng. Hoạt động âm nhạc ngoại khoá còn là môi trường thuận lợi để học sinh phát huy mọi khả năng âm nhạc của mình. Qua đó, giáo viên có thể tiếp tục đánh giá năng lực hoạt động âm nhạc của từng em. Mặt khác, có thể phát hiện những học sinh có năng khiếu âm nhạc để có biện pháp bồi dưỡng hạt nhân tiêu biểu làm nòng cốt cho phong trào ca hát của trường phổ thông.
Như vậy, tổ chức hoạt động âm nhạc ngoại khoá luôn hướng tới giáo dục đạo đức, thẩm mĩ cho học sinh , hình thành ở các em nhu cầu và sở thích âm nhạc.
         Với những ý nghĩa trên, hoạt động âm nhạc ngoại khoá là một nội dung rất quan trọng đối với một giáo viên âm nhạc. Người giáo viên âm nhạc không chỉ dạy tốt môn âm nhạc trong các giờ học chính khoá, mà còn phải tổ chức tốt các hoạt động âm nhạc ngoại khoá ở trường phổ thông. Một điều thực tế cho thấy, có rất nhiều giáo viên âm nhạc, ngoài công tác giảng dạy còn phải kiêm nhiệm thêm công tác Đoàn, Đội hay công tác văn thể mĩ của một trường phổ thông. Vì vậy, nắm được phương pháp, cách thức tổ chức các hoạt động âm nhạc ngoại khoá, là điều rất quan trọng và cần phải có đối với một giáo viên âm nhạc nói chung, giáo viên âm nhạc ở các trường phổ thông nói riêng. Là một giảng viên đã từng trực tiếp tham gia giảng dạy và tổ chức các hoạt động âm nhạc ngoại khoá trong các trường học, tôi xin phép được trình bày "Một số biện pháp nhằm nâng cao việc tổ chức hoạt động âm nhạc ngoại khoá trong trường phổ thông". Những điều tôi trình bày ở đây, chỉ là những kinh nghiệm của bản thân qua quá trình công tác và cũng không hẳn đây đã là những giải pháp có tính hoàn thiện nhất. Rất mong được sự đóng góp ý kiến và cùng trao đổi của các quí vị đại biểu và các bạn đồng nghiệp để bản tham luận của tôi được hoàn thiện hơn.
            Trước tiên, tôi xin được liệt kê các hình thức tổ chức hoạt động âm nhạc ngoaị khoá phổ biến quen thuộc, thường được sử dụng trong các trường phổ thông như sau:
- Hát - múa tập thể, hát các bài hát truyền thống, sinh hoạt Đoàn, Đội
- Tổ chức các nhóm đội văn nghệ chủ lực (đội múa, đội đồng ca, hợp xướng, nhóm - tốp hát, tốp nhạc).
- Các câu lạc bộ văn hóa nghệ thuật khối lớp hoặc toàn trường.
- Hoạt động biểu diễn nghệ thuật trong các ngày lễ hội: ngày khai giảng, ngày bế giảng năm học...
- Tổ chức các cuộc thi hát, trò chơi âm nhạc.
- Tổ chức xem biểu diễn hoặc nghe nói chuyện, gặp gỡ các văn nghệ sĩ nổi tiếng.
Các hình thức hoạt động âm nhạc nêu trên có thể tổ chức ở trường, lớp, ở trong và ngoài giờ học, ở từng khối hoặc toàn trường mang tính chất phong trào. Giáo viên tiến hành thường xuyên hoặc đột xuất trong từng thời gian qui định, sao cho phù hợp với hoàn cảnh, điều kiện, không gian, đặc điểm của nhà truờng.
Giáo viên âm nhạc cần lưu ý, các hoạt động của chúng ta nếu chỉ mang tính cá nhân, không có tính tập thể trong sự phối, kết hợp công việc với các tổ chức khác trong nhà trường sẽ rất khó thành công. Trong các hoạt động trên, nếu khéo léo phối hợp chặt chẽ với người phụ trách công tác Đoàn, Đội, giáo viên mĩ thuật, giáo viên văn học, giáo viên chủ nhiệm và các giáo viên bộ môn khác chắc chắn sẽ đạt được kết quả tốt. Sau đây, tôi xin được trình bày một số giải pháp tổ chức hoạt động âm nhạc ngoại khoá cụ thể như sau:
1. Lập kế hoạch cho việc tổ chức các hoạt động Â.N ngoại khóa:
          Trước tiên, để các hoạt động âm nhạc ngoại khóa trong các trường phổ thông được tốt, người giáo viên âm nhạc phải có kế hoạch và biết lập kế hoạch chi tiết cho từng hoạt động. Trong kế hoạch phải định hướng hoạt động cho cả năm hay từng học kì, từng tháng (theo chủ đề chủ điểm hoặc phục vụ kế hoạch đột xuất theo các yêu cầu của nhà trường, của địa phương). Sau đó cần phải có sự phân công và tổ chức các hoạt động cho các thành viên cùng tham gia một cách hợp lý, phù hợp với khả năng, năng lực của từng thành viên, đặc biệt cần phải có sự kết hợp với hội đồng nhà trường(thông qua ban giam hiệu) để huy động nhiều lực lượng cùng tham gia.
2. Biện pháp tổ chức đối với một số hoạt động cụ thể
2.1. Hướng dẫn tổ chức dàn đồng ca - hợp xướng.
          Ở một trường phổ thông muốn phát triển phong trào ca hát trong nhà trường cần thiết phải xây dựng được một đội đồng ca hợp xướng. Do vậy, người giáo viên nên thực hiện tuần tự theo các bước như sau:
* Chọn thành viên của đội đồng ca hợp xướng: không nên tuyển chọn một cách ồ ạt, cần phải có tiêu chuẩn, đó là giọng hát tốt, sự yêu thích và say mê với nghệ thuật ca hát, có tai nghe và trí nhớ âm nhạc tốt để nhanh chóng hoàn thành các bè. Số lượng cũng không nên nhiều quá để việc luyện tập tiến hành được gọn nhẹ (Số lượng khoảng từ 20 - 25 em).
* Việc lựa chọn tác phẩm: Việc này quyết định phần lớn sự thành công của tiết mục nói riêng và của hoạt động biểu diễn nói chung. Vì vậy, việc lựa chọn các tác phẩm phải phù hợp với khả năng âm nhạc của học sinh, có nội dung sát với chủ đề, chủ điểm, đồng thời phải có sự đa dạng của các tiết mục.
* Triển khai việc luyện tập: Theo kế hoạch đã dự định. Cần chuẩn bị đầy đủ các phương tiện, đồ dùng phục vụ cho quá trình luyện tập như: phòng tập, âm thanh, ánh sáng, nhạc cụ... và cả việc bố trí, sắp xếp đội hình biểu diễn cho thích hợp.
- Trước khi tập phải cho học sinh khởi động giọng, có thể cho nghe tác phẩm trước qua (băng, đĩa nếu có), hoặc qua bản nhạc Demo.
- Khi tập, nên tập từ những bài có hình thức đơn giản đến phức tạp, nếu bài có bè thì phải tập hát chuẩn xác cho từng bè sau đó mới ghép hoà các bè với nhau. Khi phối hợp các bè với nhau, phải có sự kết hợp của động tác chỉ huy, để có sự ensam giữa các bè, đồng thời cũng tạo sự hào hứng, phấn khởi, niềm vui cho toàn đội.
- Quá trình tập luyện cần hết sức lưu ý việc thể hiện sắc thái, tình cảm và tính chất của bài.
2.2. Tổ chức hát - múa tập thể :
* Khi thực hiện hoạt động này cần lưu ý :
- Luyện tập, biểu diễn cho đồng đều.
- Tiến hành tập hát và thuộc các bài hát trước, sau đó mới tập các động tác múa minh họa.
- Phải có sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa các động tác múa đơn giản với nhịp điệu âm nhạc.
- Phải có sự đầu tư về trang phục, đạo cụ sao cho phù hợp, sinh động và đẹp mắt.
- Phần âm nhạc trong khi biểu diễn có thể GV diễn tấu trực tiếp bằng nhạc cụ (Đàn phím điện tử) hoặc dùng băng, đĩa...Song, cần lưu ý nếu GV diễn tấu trực tiếp thì phải có sự luyện tập kỹ càng, trôi chảy để tránh tình trạng bị sai hoặc bị vấp khi biểu diễn còn nếu sử dụng băng đĩa thì phải đảm bảo chất lượng về mặt âm thanh.
2.3. Tổ chức các chương trình biểu diễn văn nghệ:
          Đây là một hoạt động rất quan trọng và cần thiết trong các trường phổ thông, đòi hỏi người giáo viên âm nhạc phải hội tụ đầy đủ các kiến thức, kỹ năng thực hành cá nhân đã học để vận dụng cho việc tổ chức hoạt động này. Đây cũng là một trong những hoạt động để đánh giá khả năng và năng lực của người giáo viên âm nhạc. Trong các trường học nói chung, các trường phổ thông nói riêng, các ngày lễ, ngày hội, ngày khai giảng, bế giảng năm học... không thể thiếu được một chương trình văn nghệ. Vì vậy, yêu cầu của một chương trình văn nghệ phải đảm bảo:
- tính phong trào
- tính nghệ thuật
- tính giáo dục
- Bố cục chương trình phải hài hoà, sinh động, hấp dẫn
- Nội dung chương trình phù hợp với chủ đề, chủ điểm.
* Việc xây dựng và tổ chức một chương trình biểu diễn văn nghệ sẽ gồm các bước sau:
a. Xác định chủ đề, chủ điểm của chương trình
b. Lựa chọn các tiết mục biểu diễn: bước này cần phải thực hiện các việc sau:
- Lựa chọn các tác phẩm sao cho phù hợp với chủ đề của chương trình: việc lựa chọn các tiết mục có một ý nghĩa quan trọng cho sự thành công của buổi biểu diễn. Vì vậy, các tác phẩm được chọn trước hết phải có giai điệu hay, đặc sắc, nội dung âm nhạc phải chặt chẽ, phù hợp với chủ đề và phải thể hiện được một phong cách âm nhạc nhất định. Một điều cần lưu ý, các bài hát được lựa chọn dù có hay đến mấy mà quá khó đối với khả năng của học sinh, đều không đạt hiệu quả cao. Các bài hát trong chương trình phải đa dạng về thể loại, có thể dùng cả các bài hát dân ca để tạo cho mầu sắc của chương trình được phong phú. Tính chất âm nhạc trong các tác phẩm cũng phải sinh động: Có vui nhộn, có trữ tình, trầm lắng, có sôi nổi, hào hùng sẽ làm cho chương trình trở nên hấp dẫn, hài hoà.
- Xác định hình thức biểu diễn và phần nhạc đệm
- Lựa chọn người tham gia biểu diễn
- Chuẩn bị trang phục, đạo cụ cho phù hợp với các tiết mục.
c. Sắp xếp, bố cục chương trình:
         Khi đã chọn được các tác phẩm có chất lượng, phong phú về thể loại, cần phải sắp xếp các yếu tố này thành một chương trình có tính logíc, hài hoà. Các tiết mục được sắp xếp phải có sự tương phản về thể loại, tính chất âm nhạc và hình thức biểu diễn. Nếu xếp tất cả các tiết mục cùng một thể loại, một kiểu diễn liên tục sẽ làm cho người nghe bị nhàm chán, mệt mỏi. Để có một chương trình biểu diễn hài hoà, cần xen kẽ các tiết mục ít người và nhiều người biểu diễn, xen kẽ giữa hát và múa...Mở đầu có thể là hát tốp ca, đồng ca, hợp xướng, hoặc màn múa - hát rộn rã vui tươi, kết thúc chương trình cũng nên dùng một tiết mục tập thể, có đông người tham gia, để tạo không khí tưng bừng, hào hứng, sôi nổi của buổi biểu diễn.
d. Quá trình tập luyện:
- Phải thực hiện theo đúng kế hoạch đã lập ra
- Ưu tiên thời gian luyện tập cho các tiết mục khó, các tiết mục có đông người tham gia (các tiết mục tập thể)
- Các tiết mục có múa minh họa, phải tách riêng phần hát và phần múa để luyện tập, khi nào cả hai khối đó thực hiện một cách thuần thục mới cho ghép lại với nhau.
- Lưu ý phần nhạc đệm phải có ngay trong quá trình luyện tập.
e. Viết lời giới thiệu, dẫn chương trình
         Đây cũng là một trong những việc cần phải có sự đầu tư, chuẩn bị thật tốt để đem lại hiệu quả của chương trình. Lời giới thiệu chỉ cần ngắn gọn, cô đọng, xúc tích, hấp dẫn sát với nội dung của chương trình, tránh tình trạng lan man dài dòng.
- Nếu phần giới thiệu có nhạc nền thì phần nhạc phải cho âm lượng vừa phải và luôn phải nhỏ hơn phần lời dẫn. Kết thúc chương trình bao giờ cũng phải có lời tuyên bố, kèm theo lời cảm ơn các đại biểu và khán giả đã chú ý theo dõi động viên.
- Việc lựa chọn người dẫn chương trình cũng phải có sự hài hoà cả về mặt hình thức, tác phong và đặc biệt là lời nói và ngữ điệu nói sao cho có sự cuốn hút và lôi cuốn người nghe ngay từ lúc bắt đầu chương trình. Việc này, cũng cần phải có sự tập dượt và duyệt trước khi biểu diễn chính thức.
- Trước khi buổi biểu diễn được chính thức cần phải tổ chức các buổi báo cáo sơ duyệt, tổng duyệt có đầy đủ các thành phần tham dự để đóng góp ý kiến cho chương trình và sau đó phải bổ sung, khắc phục những điều còn chưa hoàn thiện về mặt nghệ thuật, tác phong, trang phục, đạo cụ...có như vậy khi chương trình biểu diễn chính thức mới đạt kết quả cao.
         Trên đây là một vài nghiệm của bản thân tôi về việc tổ chức hoạt động âm nhạc ngoại khoá qua những năm công tác, chắc rằng sẽ không tránh khỏi những điều còn thiếu sót. Vì vậy, tôi rất mong đón nhận được sự đóng góp ý kiến của các đồng chí trong hội nghị để bản tham luận của tôi được hoàn thiện hơn và đồng thời tôi cũng có thêm được những kinh nghiệm để hướng dẫn, tổ chức tốt hoạt động này trong quá trình công tác của mình
Xin chân thành cảm ơn!
__________________________
Tài liệu tham khảo:
1. Chương trình Tiểu học (2002) – Nhà xuất bản Giáo dục
2. SGK Nghệ thuật 1, 2, 3 , Âm nhạc 4, 5, 6, 7, 8, 9 - NXB Giáo dục.
3. Vũ Tự Lân, Lê Thế Hào (1998), Phương pháp hát và chỉ huy dàn dựng hát tập thể - NXB Giáo dục.
4. Đoàn Phi (2005), Chỉ huy và dàn dựng hát tập thể - NXB ĐHSP.
5. Lê Anh Tuấn (2007), Giáo trình dàn dựng chương trình âm nhạc tổng hợp - NXB Giáo dục.

Các tin cũ hơn:
Liên kết web